Bình luận của bà khi toà án Mỹ tuyên bố "chất da cam không nhằm gây hại cho dân thường"?
- Không thể nói chất da cam không làm hại con người, khi hậu quả rất rõ ràng trong hiện tại. Minh chứng là một gia đình ở Đồng Nai, người cha đi lính đã chết vì ung thư. Ông có 7 người con, trong đó 5 người bị dị tật và 3 người chết sớm. Không thể nói, dị tật đó đời thường nào cũng có, mà VN có hàng triệu nạn nhân da cam như thế. Phía Mỹ phải cùng VN giải quyết vấn đề này. Giống như việc sản xuất một chiếc xe. Bản chất xe làm ra không phải để gây hại cho con người, nhưng do xe không tốt nên gây tai nạn. Vậy nhà sản xuất phải có trách nhiệm chứ.
Như vậy, phán quyết này chỉ là để bảo vệ quyền lợi cho các nhà tư bản Mỹ?
- Nó phức tạp hơn thế. Đúng là phía bị cáo là những tập đoàn khổng lồ, nhiều quyền lực, nhiều tiền và được chính quyền Mỹ quan tâm, bảo vệ. Nhưng quan trọng hơn là toà án Mỹ sợ để liên đới trách nhiệm đến chính phủ. Không phải ngẫu nhiên mà cả ba luật sư của bên bị cáo trước toà đều không dám nói rằng "chất độc da cam/dioxin là vô hại", mà sử dụng một câu giống nhau: Chúng tôi cho rằng đây là vấn đề cần giải quyết giữa hai chính phủ.
Hàm ý là Chính phủ Mỹ đặt hàng để sản xuất và sử dụng những chất độc đó, nên nếu có kiện thì phải kiện Chính phủ Mỹ chứ không phải chúng tôi. Cho nên Bộ Ngoại giao Mỹ ngay từ đầu đã đưa ra bình luận bằng văn bản bất lợi cho phía VN. Vì nếu các công ty Mỹ có tội, Chính phủ Mỹ sẽ còn phải gánh tội nặng hơn. Bên cạnh đó, nếu toà án Mỹ chấp thuận vụ kiện, bồi thường cho các nạn nhân da cam VN thì đương nhiên cũng phải bật đèn xanh cho một vụ kiện tương tự của một nhóm cựu binh Mỹ đã hai lần gửi đơn đến toà án.
Theo bà, hướng tiếp theo của vụ kiện sẽ như thế nào?
- Chúng ta còn có một nấc nữa là kháng cáo lên Toà án Tối cao liên bang Mỹ. Bên cạnh đó, chúng ta cần vận động dư luận ủng hộ nạn nhân da cam VN. Mỗi cá nhân, tổ chức cần ra tay để giúp đòi công lý cho nạn nhân da cam VN. Nhóm đối thoại Mỹ-Việt sẽ nhằm mục đích vào chính giới Mỹ như quốc hội, nghị sĩ, chính phủ, các học giả và những người nổi tiếng tại Mỹ...
- Xin cảm ơn bà!