Jonathan Moore, luật sư trình bày điều trần của phía nguyên đơn, cho rằng "phán quyết là không công bằng và phi đạo đức". Cùng với việc bác đơn kiện của các nạn nhân da cam VN, tòa án phúc thẩm tại New York cũng bác đơn kiện của 16 cựu binh Mỹ kiện các công ty hóa chất (xét xử cùng ngày với phiên điều trần của các nạn nhân da cam VN hồi tháng 6-2007). TT đã ghi nhận thêm phản ứng của những người liên quan.

Ông Trần Xuân Thu, phó chủ tịch kiêm tổng thư ký Hội Nạn nhân chất độc da cam VN (VAVA):

Phán quyết phi lý và không đúng thực tế

VAVA sẽ tiếp tục làm đơn kháng cáo lên trên nữa. Vào tháng ba, đoàn luật sư bảo vệ các nạn nhân sẽ sang VN để bàn về các biện pháp và chiến lược tiếp theo của phía nạn nhân VN sau phán quyết của tòa. Chúng tôi kêu gọi nhân dân trong nước và nhân dân bạn bè trên thế giới lên tiếng phản đối để ủng hộ các nạn nhân da cam của chúng ta, bác bỏ nghị án phi lý hiện nay.

Vừa rồi, đoàn trợ lý của ngài nghị sĩ Eni Falcomavaega đã tới thăm và tìm hiểu hoạt động của VAVA. Điều đó cho thấy ngành lập pháp của Mỹ đã quan tâm đến các nạn nhân chất độc da cam của chúng ta.

Luật sư Dean Kokkoris, người viết lập luận chính cho cuộc điều trần hồi tháng 6-2007:

Hai phương án trong thời gian tới

Đó không phải là điều chúng ta không lường trước nhưng thật sự là điều rất đáng thất vọng. Trong thời gian tới, chúng ta có hai phương án. Một là yêu cầu toàn bộ ban hội thẩm của tòa phúc thẩm khu vực 2 (New York thuộc khu vực này) với khoảng 15-20 chánh án để nghe lại điều trần của chúng ta. Phương án 2 là gửi đơn kháng cáo trực tiếp lên Tòa án tối cao Mỹ.

Đương nhiên đó là quá trình phức tạp vì tòa thượng thẩm có quyền quyết định họ muốn nghe điều trần vụ này hay không. Chỉ khi họ quyết định nghe rồi thì chúng ta mới có thể trình bày đơn kháng cáo của mình. Riêng quá trình này cũng rất dài dòng và có thể kéo dài tới cả năm trời. Chúng ta sẽ phải đưa ra lựa chọn của mình trong vòng 30 ngày sau phán quyết của tòa.

Có thể nói dù kết quả trong phiên tòa pháp lý là thế nào, chúng ta đã là những người chiến thắng trong phiên tòa của dư luận. Những người thẩm phán của dư luận sẽ có phán quyết khác với ba thẩm phán kia.

Bà Merle Ratner, điều phối viên Phong trào vận động trách nhiệm và cứu trợ nạn nhân da cam (VAORRC):

Quyết định đi ngược lại với pháp lý

VAORRC sẽ tiếp tục những công việc đang làm hiện nay như tuyên truyền cho dư luận về vấn đề này, gây áp lực với chính phủ và các công ty hóa chất phải đảm bảo công lý và đền bù cho các nạn nhân. Chúng tôi sẽ tăng cường áp lực hơn trên những lĩnh vực đó.

Đồng thời chúng tôi sẽ tiếp tục làm việc với quốc hội, cung cấp thông tin, phổ biến cho họ về sự nhức nhối của vấn đề này. Chúng tôi hi vọng sẽ có phiên điều trần và có dự luật để giúp đỡ các nạn nhân da cam. Chúng tôi tác động thành công để có một nghị quyết từ Hiệp hội Y tế Mỹ và đó sẽ là công cụ hỗ trợ đắc lực cho cuộc chiến tiếp theo của chúng ta.

Bà Susan Hammond, giám đốc Chương trình hàn gắn hậu quả chiến tranh (War legacies project):

Cần phải hành động ngay

Chúng tôi ủng hộ vụ kiện trên góc độ pháp lý để công nhận quyền lợi cho những chịu đựng mà các nạn nhân phải trải qua. Tuy vậy, trên góc độ hiện thực và những nhu cầu hằng ngày, hệ thống tòa án ở Mỹ sẽ cần rất nhiều năm để đưa ra quyết định cuối cùng về vụ kiện, có thể sẽ là 10, 15, thậm chí 30 năm.

Chúng tôi ủng hộ những cách tiếp cận khác như nhóm đối thoại về chất độc da cam VN - Mỹ do Quĩ Ford tài trợ, hoạt động của các nhóm phi lợi nhuận như WL, Tổ chức các cựu binh Mỹ (VVAA)... đang cố gắng để giúp các nạn nhân ngay lúc này. Giờ chúng ta cần hành động ngay để giúp các nạn nhân da cam. Không thể chỉ chờ đợi vào kết quả của phiên tòa.

THANH TUẤN

Một tin kinh khủng

"Phán quyết, như chúng ta dự đoán, đã ủng hộ các tập đoàn hóa chất. Đây là một tin kinh khủng đối với các nạn nhân da cam VN, những người đã chịu đựng và chờ đợi công lý từ quá lâu. Hiện có hơn 3 triệu nạn nhân da cam VN và hàng ngàn nạn nhân đã chết trong nhiều năm qua kể từ khi chất độc da cam rải xuống VN trong suốt mười năm từ 1961-1971.

Tôi đặc biệt nghĩ đến anh Nguyễn Văn Quý và chị Nguyễn Thị Hồng, những người tôi đã gặp ở Hà Nội hồi tháng sáu ngay trước khi họ chuẩn bị đến Mỹ để dự phiên điều trần cùng với hai nạn nhân khác. Thật đáng buồn khi cả hai đã chết bởi những căn bệnh do chất độc da cam gây ra ngay khi trở về VN. Hai con người tuyệt vời đã bị công lý chối từ và không sống để được thấy sự phản bội bởi phán quyết này. Tôi cũng nghĩ đến Nguyễn Đức và người anh Việt của em - người đã chết tháng chín năm ngoái. Đức, giống như nhiều nạn nhân da cam khác, hẳn phải cảm thấy rất tức giận trước phán quyết này.

Vào tháng 11-2006, Đức có nói với một nhà báo Mỹ rằng: "Tôi thấy thật mỉa mai khi một mặt các ngài đưa Saddam Hussein ra xét xử vì sử dụng chất độc hóa học trong chiến tranh, một mặt các ngài phun hóa chất trong chiến tranh ở nước khác và phớt lờ những trách nhiệm của mình". Nước Mỹ cần thừa nhận trách nhiệm và đền bù cho nạn nhân da cam ở VN. Đó là nghĩa vụ mang tính đạo đức của các bạn. Sớm hay muộn điều đó cũng cần được thực thi.

35 trang phán quyết của phiên tòa sẽ cần được nghiên cứu cẩn thận. Tuy vậy, chiến dịch để tìm kiếm công lý vẫn cần phải được tiếp tục và nhân rộng ra trên toàn thế giới. Tôi muốn gửi lời cảm ơn tới hơn 710.000 người đã thể hiện sự ủng hộ của họ trên website ký tên vì các nạn nhân da cam. Chúng ta còn cần làm nhiều hơn nữa để giành lại công lý cho nạn nhân da cam VN.

LEN ALDIS
(thư ký Hiệp hội hữu nghị Anh - Việt)