|
Chiến tranh đã lùi xa hơn 30 năm, nhưng những hậu quả do chất độc màu da cam gây ra hết sức nặng nề. Với hơn 72 triệu lít chất độc hoá học (CĐHH) gồm các loại chất diệt cỏ và làm rụng lá nhằm mục đích: Tiêu diệt thực vật - phá huỷ mùa màng và các khu vực sản xuất nông nghiệp, huỷ diệt các cánh rừng…
Là một trong 10 tỉnh chịu 47% tổng lượng chất da cam, thuộc vùng bị ảnh hưởng nhiều của chất độc hoá học, Quảng Trị thuộc các cụm tỉnh từ Cao nguyên trung tâm phía Bắc đến DMZ là mục tiêu của chương trình huỷ diệt thực vật chung. Tại DMZ có đến 200.000 acres (vào khoảng 80.937 ha) bị rải CĐHH. Các con số qua nhiều số liệu cho thấy mức độ huỷ diệt đối với Quảng Trị rất to lớn, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tài nguyên thiên nhiên, môi trường, đa dạng sinh học cũng như khí hậu của tỉnh Quảng Trị.
Trước những hậu quả đối với thiên nhiên và con người, nhiều nghiên cứu đã được tiến hành nhằm xác định các tác hại của CĐHH để từ đó có các biện pháp khắc phục hậu quả cũng như giảm thiểu ảnh hưởng đối với con người. Trước đây là UB 10-80, về sau một số tổ chức trong và ngoài nước như Viện Điều tra Quy hoạch rừng (FIPI), Cty tư vấn Hatsfield (Canada), SIPRI (Thuỵ Điển), Viện Khoa học Nhiệt đới Việt - Nga... cũng đã tiến hành nhiều nghiên cứu.
Nhằm khôi phục đất lâm nghiệp bị ảnh hưởng của CĐHH tại Quảng Trị, Ngân hành Phát triển Châu Á - ADB đã phê duyệt việc triển khai, một dự án nằm trong Chương trình khuôn khổ giảm nghèo và môi trường với sự tham gia của Bộ Tài nguyên - Môi trường, Bộ NN&PTNT với tên gọi: Thí điểm khôi phục đất lâm nghiệp bị ảnh hưởng chất độc màu da cam Quảng Trị, nhằm thí điểm phân cấp dựa vào cộng đồng khôi phục đất lâm nghiệp bị ảnh hưởng CĐDC và gắn liền với hoạt động quản lý cải thiện nguồn cung cấp nước cho người dân địa phương. Với nguồn kinh phí 160.000 USD do ADB tài trợ, đối ứng địa phương 79.000 USD. Dự án được tiến hành từ tháng 11/2006 đến tháng 3/2007 trên địa bàn 2 xã được chọn là Cam Thành và Cam Nghĩa với 2 hợp phần: Lâm nghiệp và quản lý tài nguyên nước do Chi cục Kiểm lâm và Sở Tài nguyên - Môi trường Quảng Trị phối hợp triển khai.
Hợp phần Lâm nghiệp
Trồng rừng với diện tích 190,3 ha. Trong đó chủ yếu là keo lá tràm (Acacia auriculiformis) và trầm hương (Auquilaria crassna) ở 2 xã (Cam Thành: 37,3 ha và Cam Nghĩa: 153 ha). Việc tổ chức trồng, chuyển giao kỹ thuật chăm sóc bảo vệ rừng đã được thực hiện, bên cạnh đó phân bón cũng được cung cấp. Mức chi phí cho công lao động gần 5 triệu đồng/ha. Với các quy ước bảo vệ và phát triển rừng của cộng đồng thôn đã được thông qua theo quy chế cấp cơ sở tiến hành từ dưới lên và đã được xã thông qua, đang đề nghị cấp huyện phê duyệt để thực hiện. Các quy ước được thực hiện tại 26 thôn (12 thôn Cam Thành, 14 thôn Cam Nghĩa) nhằm quản lý sử dụng và phát triển rừng bền vững.
Hợp phần quản lý nguồn nước
Tiến hành khảo sát các mẫu nước tại 2 xã vùng được chọn và một số vùng ngoài để so sánh. Qua phân tích cho thấy, nguồn nước tại 2 xã bị ô nhiễm khác nhau, tại Cam Thành nước chủ yếu bị cứng độ cứng lên đến 300 mg/l (TCVN 150mg/l), tại Cam Nghĩa nước có độ pH thấp (tính axít) và nhiễm thuốc diệt cỏ. Tại các xã tuỳ theo mức độ bị ô nhiễm lắp đặt các thiết bị xử lý nước sinh hoạt phù hợp, với các hộ sống ở xã Cam Thành hệ thống xử lý nước giảm độ cứng của nước, còn tại xã Cam Nghĩa hệ thống xử lý nước tăng độ pH lên. Mỗi hệ thống xử lý gồm một bể lọc cát nhằm loại các chất rắn lơ lửng và một cột trao đổi ion có thể sử dụng trong 10 năm, và cột phải phục hồi sau 30 ngày dùng cũng rất đơn giản chỉ cần dùng dung dịch muối ăn cho đi qua cột sau 3 giờ. Các hệ thống này có giá thành 3,3 triệu đồng/một hệ thống và được lắp đặt 13 hệ thống tại xã Cam Thành, 7 hệ thống tại xã Cam Nghĩa nhằm cải thiện chất lượng nước cấp cho sinh hoạt tại 2 xã này. Đặc biệt ưu tiên cho các hộ nghèo và các hộ gia đình có nạn nhân bị ảnh hưởng của CĐHH, và với các bộ kiểm tra nhanh (testkit) nhằm giúp chính các hộ dân có thể tự mình xác định chất lượng nước sinh hoạt.
Đặc biệt qua quá trình triển khai, dự án đã góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng dân cư về công tác quản lý, bảo vệ, phát triển rừng và quản lý nguồn nước và bảo vệ môi trường. Với sự kết hợp bảo vệ tài nguyên rừng và tài nguyên nước sẽ góp phần tăng thu nhập và cải thiện đời sống cjho người dân. Dự án đã từng bước góp phần cải thiện môi trường và sức khoẻ cho người dân.
Với dự án thí điểm này, việc mở rộng chương trình lâm nghiệp cộng đồng do Bộ NN&PTNT triển khai tại 10 tỉnh cùng với chương trình hành lang đa dạng sinh học (BCI-GMS) do WWF tài trợ sẽ giúp cho việc triển khai mô hình (mà Quảng Trị là một trong 10 tỉnh) cũng như nhân rộng mô hình bằng việc sử dụng các nguồn lực khác. Và tất nhiên việc duy trì hiệu quả sau dự án, giám sát cũng như xây dựng quy trình phát triển mô hình để đưa vào nhân rộng là vấn đề cần quan tâm vì với các dự án xã hội hoá (BVMT, lâm nghiệp) vấn đề hậu dự án luôn được quan tâm và các mô hình hiệu quả cần được nhân rộng.
VAVA (Sở KH&CN Quảng Trị)
|