Chỉ trong vòng hai tuần, sau khi Đoàn nạn nhân chất độc da cam Việt Nam tham gia phiên tranh tụng vụ kiện chất độc da cam từ Mỹ trở về, 2 nạn nhân chất độc da cam trong Đoàn là ông Nguyễn Văn Quý và bà Nguyễn Thị Hồng đã lần lượt ra đi. Mặc dù niềm khát khao được sống, được tìm thấy công lý của họ vô cùng mãnh liệt nhưng cuối cùng, sự tàn phá ghê ghớm của loại chất độc chết người- chất độc da cam đã cướp đi mạng sống của họ. Cũng như ông Quý, bà Hồng, trên khắp đất nước Việt Nam, ở đâu cũng có những con người vô tội đang phải ngày đêm quằn quại, vật lộn với nỗi đau tột cùng để giành sự sống. Đó không chỉ là nỗi đau của một người, của một gia đình và là nỗi đau dai dẳng của một dòng họ từ thế hệ này qua thế hệ khác….

Nhớ lại lần gặp cuối cùng với bà Hồng, với cơ thể bà với khuôn mặt và đôi chân sưng phù, méo mó, thân thể lở loét với một bên ngực bị cắt bỏ, máu ở đó có thể chảy ra bất cứ lúc nào bởi bà mắc rất nhiều các chứng bệnh, như: suy tim, huyết áp cao, ung thư vú, xơ gan, giãn tĩnh mạch chi... nhưng bà vẫn rất vui vẻ. Tôi không thể nào lý giải được sao sức sống của con người lại mạnh mẽ đến thế. Bà Hồng bảo, bà có thể chịu đựng được tất cả các nỗi đau hành hạ thể xác bà, nhưng bà không thể nào chịu nổi khi hàng ngày phải nhìn thấy đứa con gái vô tội của mình đang chết dần chết mòn bởi di chứng của chất độc da cam. Đời bà đã không được hưởng hạnh phúc làm mẹ trọn vẹn, đến đời con bà, quyền là một con người bình thường, khoẻ mạnh cũng bị tước đoạt bởi chất độc da cam. Bà Hồng nói: “Không chỉ riêng tôi mà hàng triệu người mẹ đã bị thứ chất độc chết người ấy cướp đi quyền làm mẹ, quyền thiêng liêng nhất của con người. Tôi nhất định phải đòi được công lý cho con tôi, cho hàng triệu đứa trẻ bất hạnh là nạn nhân của chất độc da cam”. 

Ông Đỗ Minh Trí, chồng bà Hồng cho biết, sau chuyến đi Mỹ về, mặc dù sức khoẻ rất yếu, phải liên tục vào bệnh viện điều trị và truyền hoá chất, nhưng tâm trạng bà Hồng rất phấn chấn. Bà luôn lạc quan và nói với chồng rằng, tháng 11 tới, bà lại sang Mỹ tiếp tục vận động cho vụ kiện. Như những lần trước khi chuẩn bị cho chuyến đi xa, bà luôn dặn ông tỷ mỉ từ cách nấu ăn, chăm sóc con lúc ốm đau như thế nào. Bà tin, bệnh tật sẽ không khuất phục được ý chí của bà. Không ngờ, đó lại là lần bà ra đi vĩnh viễn.

Ông Trí cho biết, bắt đầu một tuần trở lại đây, sức khoẻ của bà suy sụp rất nhanh, bà không ăn uống được gì, đi ngoài toàn ra máu, người sốt mê man tới 40-41 độ, không thể truyền hoá chất được. Ngày 18/7, gia đình mang bà vào bệnh viện Đồng Nai, nhưng lúc này tình trạng bà đã quá nguy kịch. Bà được chuyển lên bệnh viện Ung Bướu (Sài Gòn) và ra đi lúc 10 giờ sáng ngày 20/7. 

Ông Trí kể, lúc còn sống bà luôn mong ước dành dụm mua được cho chồng, cho con ngôi nhà để có chỗ tá túc. Nhưng với đồng lương hưu ít ỏi của hai vợ chồng, cả vay mượn bạn bè cũng không đủ để trang trải tiền thuốc men cho cả bà và đứa con gái nay ốm mai đau, thời gian ở viện còn nhiều hơn ở nhà.  Đã nhiều năm nay, hai vợ chồng và đứa con gái bị bệnh tim phải thuê nhà trọ hết chỗ này đến chỗ khác. Đến ngày bà Hồng mất, cũng không có nơi để làm ma chay, cúng viếng. Rồi đây, sống trong cảnh gà trống nuôi con, lại với đứa con tàn tật, ốm yếu, nếu không có sự chia sẻ, góp sức của cộng đồng thì chắc không bao giờ ước mơ của người vợ quá cố cũng như của cha con ông là có một nơi ở ổn định thành hiện thực. 

Ông Đỗ Minh Trí xúc động cho biết, trong những ngày này, gia đình ông được an ủi rất nhiều bởi tình nghĩa của bà con xóm giềng, bạn bè gần xa. Khu phố 6 nơi ông ở là phường Trung Dũng, thành phố Biên Hòa, Đồng Nai đã cho mượn văn phòng để làm tang lễ cho bà; bạn bè khắp nơi trong cả nước, và trên thế giới đã điện thoại, gửi điện, gửi thư đến chia buồn… Giáo sư-bác sĩ Nguyễn Thị Ngọc Phượng thay mặt Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam đã đến chia buồn, hỗ trợ gia đình ông 5 triệu đồng, Hội Nạn nhân chất độc da cam thành phố Hồ Chí Minh và tỉnh Đồng Nai cũng cử đoàn đến viếng và hỗ trợ vật chất đối với gia đình ông… Ông Trí nói: “Tôi thực sự cảm động trước sự chia sẻ của các tổ chức, đoàn thể và đồng chí, đồng đội, bà con khắp nơi trong nước và trên thế giới. Tôi chắc rằng, vợ tôi cũng cảm thấy ấm lòng bởi sự chia sẻ, đùm bọc của mọi người. Dù công việc của vợ tôi còn dang dở, nhưng tôi nói bà ấy hãy yên lòng vì tôi và những người vì công lý sẽ thực hiện nốt phần việc của bà ấy. Nhất định chúng tôi làm tròn ước nguyện của những người đã khuất”.

Từ Mỹ, những gia đình Việt kiều đã từng hỗ trợ đoàn nạn nhân chất độc da cam khi bà Hồng mất đã gửi điện thăm hỏi và động viên gia đình. Trong bức thư gửi cho các bạn bè ủng hộ nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam, bà Merle Ratner thuộc Tổ chức Cuộc vận động vì trách nhiệm và cứu trợ nạn nhân da cam (VAORRC) viết: “Sự dũng cảm, sự kiên cường và nỗi đau của chị Hồng đã làm những người Mỹ chúng tôi rơi nước mắt. Tôi đã học được ở chị sự hài hước, chia sẻ, tinh thần đấu tranh và nhiều thứ khác nữa. Chị Hồng đã từng rất hy vọng còn đủ thời gian để chờ nghe một phán quyết công bằng. Nhưng, điều đó đã không thành hiện thực. Thật xin lỗi vì chúng tôi đã không thể đến thăm chị lần cuối cùng trước lúc chị ra đi. Chúng tôi sẽ nhớ mãi chị. Con đường chị đã đi, chúng tôi sẽ bước tiếp”.

Ngay sau khi được tin bà Hồng mất, ông Len Aldis, Tổng Thư ký hội hữu nghị Việt-Anh đã có thư chia buồn gửi về Hội nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam và gia đình bà Hồng. Ông Len Aldis viết: “Sốc trước cái chết đầy đau đớn vì chất độc da cam/dioxin của bà Hồng bao nhiêu, tôi càng cảm thấy tức giận vì cho đến giờ Chính phủ Mỹ, các Công ty hóa chất Mỹ và Tòa án Mỹ vẫn từ chối công lý cho các nạn nhân da cam/dioxin Việt Nam. Bà Hồng, ông Quý và còn bao nhiêu người khác nữa đã chết trong khi người ta nói rằng vẫn phải chờ đợi phán quyết”. Ông Len Aldis cho biết: “Chúng ta cần tiếp tục cuộc chiến mà bà Hồng đã chiến đấu bấy lâu nay - cuộc chiến vì công lý cho các nạn nhân da cam”.

Bà Hồng, ông Quý và hàng vạn nạn nhân chất độc da cam đã ngã xuống khi công lý vẫn chưa có lời phán quyết rõ ràng. Công lý- đó là điều hiển nhiên thuộc về lẽ phải. Nhưng tại sao, đường đến công lý lại gian nan đến vậy, lại phải đổi máu và nước mắt, thậm chí bằng mạng sống của nhiều người đến vậy?./.