Tháng 4-2006, người dân Canada bàng hoàng khi đọc những thông tin trên, đăng trên tạp chí THIS. Tác giả của nó, Chris Arsenault, là một phóng viên tự do còn rất trẻ (ảnh).

Với tựa đề Tổn thất phụ: có một VN tại Canada, bài báo tiết lộ những thông tin chấn động: trong giai đoạn 1956-1984, chính quân đội Canada rải hơn 1,3 triệu lít các loại hóa chất độc hại tại CFB Gagetown. Hậu quả để lại cho người dân địa phương thật khủng khiếp: ung thư, rối loạn thần kinh, teo não... Chỉ một khu dân cư nhỏ Enniskillen nằm ngay cạnh CFB Gagetown với tám hộ gia đình, có tới 25 người đã qua đời vì bệnh ung thư.

“Tôi đến với vụ chất độc da cam một cách hết sức tình cờ” - Chris kể. Chẳng là một biên tập viên tạp chí THIS vì thích phong cách điều tra của Chris nên trực tiếp đặt bài. “Những gì tôi khám phá ra thật không thể tin nổi. Trong một thời gian dài, rất nhiều người dân địa phương mắc phải vô số vấn đề sức khỏe nghiêm trọng và hầu như bị quên lãng”. Sau những nỗ lực không biết mệt mỏi, Chris tiếp cận được những tài liệu của chính quyền địa phương và khám phá ra sự thật.

Bài báo của anh khẳng định cho tới tận ngày nay, chất độc da cam vẫn đang tàn phá môi trường và ảnh hưởng đến sức khỏe người dân khu vực quanh căn cứ CFB Gagetown. Theo thống kê sơ bộ, sau hơn 30 năm, có hàng chục nghìn người tại New Brunswick bị nhiễm chất độc da cam, dù quân đội vẫn khăng khăng chỉ có một nhóm nhỏ bị ảnh hưởng.

Đến tháng 6-2006, Chris lại tiếp tục có bài viết nhan đề: Khi chiến tranh tàn phá quê hương, kể về nỗ lực vượt qua nỗi đau bệnh tật của người dân địa phương và vụ kiện chính quyền Canada đòi lại công lý của hơn 1.200 nạn nhân chất độc da cam. Tuy nhiên, Chris nhận định không dễ gì các nạn nhân Canada được bồi thường, bởi tại Canada chưa có thí nghiệm khoa học chứng minh tác động của hóa chất da cam lên cơ thể người.

Để trả lời cho những vướng mắc trên, cuối tháng 12-2006, Chris quyết định bỏ tiền túi để đến VN với kế hoạch tìm hiểu sâu hơn tác hại của chất độc da cam. Những gì Chris chứng kiến tại VN vượt ra ngoài sức tưởng tượng của anh.

Có mặt trong buổi giao lưu “Bạn bè quốc tế đồng hành cùng nạn nhân chất độc da cam VN” do Liên hiệp Các tổ chức hữu nghị TP.HCM và Hội Nạn nhân chất độc da cam VN tổ chức tại TP.HCM ngày 17-12, Chris có dịp chứng kiến những nỗ lực phi thường của các nạn nhân chất độc da cam VN như anh Nguyễn Đức (chàng trai trong cặp song sinh dính liền Việt - Đức), chị Trần Thị Mỹ Quyên - người phụ nữ không có hai bàn tay, hiện là giảng viên của Trường ĐH Hoa Sen... Chris vô cùng kinh ngạc: “Bất chấp những nỗi đau lớn lao họ phải gánh chịu, những nạn nhân chất độc da cam tại VN vẫn tràn đầy hi vọng và niềm tin vào cuộc sống”.

Tại VN, anh đã gặp và phỏng vấn rất nhiều người trong suốt bao năm qua đấu tranh cho các nạn nhân chất độc da cam VN. Anh cũng đến làng Hòa Bình 2 để tìm hiểu hoạt động của Hội Nạn nhân chất độc da cam TP.HCM... Qua tìm hiểu, anh nhận định: “Có rất nhiều điểm chung giữa các nạn nhân chất độc da cam tại VN và New Brunswick. Tuy nhiên, chứng dị tật bẩm sinh ở các nạn nhân VN nghiêm trọng hơn rất nhiều”. Anh cũng tìm hiểu nỗ lực của VN kiện các công ty hóa chất Mỹ đã sản xuất hóa chất da cam sử dụng trong chiến tranh VN. “Năm 1984, một số công ty hóa chất Mỹ đã phải bồi thường 180 triệu USD cho 52.000 cựu chiến binh Mỹ nhiễm dioxin. Chẳng lẽ thứ hóa chất khủng khiếp này chỉ đầu độc người Mỹ, còn bỏ qua người VN ư?” - anh phẫn nộ.

Chris cho biết khi về Canada, anh sẽ viết tất cả những gì chứng kiến tại VN để người dân Canada hiểu được hậu quả khủng khiếp của chất độc da cam. Anh cho biết cũng đang bàn kế hoạch với một nhà làm phim Canada để thực hiện một bộ phim tài liệu về đề tài này ở cả Canada và VN.

“Cần phải kêu gọi dư luận Canada ủng hộ cuộc chiến đòi công lý của các nạn nhân VN”. Anh khẳng định đó là cách tốt nhất để những nạn nhân chất độc da cam tại Canada có thêm động lực và cơ sở để tiếp tục cuộc chiến của riêng mình.

VAVA (Theo Tuoitre)